Op deze pagina vind je twee oefeningen met de Nederlandse kaart. Hiermee kun je voor jezelf vaststellen of je met de begrippen kaartdatum en positieweergave kunt omgaan. Dat is nodig in de praktijk van het navigeren met je GPS.

Voor meer informatie over het werken met de buitenlandse kaarten en wandelingen op deze site kijk je hier.

De oefening bestaat uit twee delen:

1. Navigeren naar een punt op de kaart (waypoint), waarvan je de coordinaten van de kaart hebt afgelezen.
2. Op de kaart bepalen waar je bent, aan de hand van de coordinaten die je van je GPS hebt afgelezen.

Voor beide delen van de oefening heb je nodig:

1. Je GPS
2. De handleiding van je GPS
3. Een kaart met geografische coordinaten, bij voorkeur van een plek bij je in de buurt

In het onderstaand voorbeeld gebruik ik:

1. De Garmin Extrex Summit
2. De handleiding die daarbij hoort
3. Kaart 37H Bleiswijk van de topografische dienst, met Rijksdriehoeks coordinaten

Wil je niet naar Bleiswijk, dan kun je met dit voorbeeld en een eigen kaart een soortgelijke oefening uitvoeren.

Stel, voordat je deze oefening begint, je GPS in op "taal: Nederlands" en "eenheden: metrisch". Lees eventueel eerst de pagina's over geografische coordinaten en kaartdatum nog eens door.

In dit voorbeeld navigeer je naar een punt in de gemeente Berkel en Rodenrijs in Zuid Holland, en wel naar de T-kruising van de Westersingel en de N472 (Klapwijksevaart), rechtsonder op het kaartfragment hieronder.


Coordinaten van de kaart aflezen

Met behulp van de gridlezer kun je van de kaart de RD-coordinaten aflezen van het punt waar je naartoe wilt. Deze zijn ongeveer: 092 080 E en 445 200 N.

Zoals je ziet moeten de RD-coordinaten getallen van 6 cijfers worden.

Om dat getal van 6 cijfers te krijgen doe je het volgende:

Je moet de kilometer notaties op de kaart omzetten naar meteraanduidingen en aanvullen met de aflezing van de gridlezer.

De kilometer aanduidingen staan bij de kruispunten van de kaartlijnen. Bij de verticale lijnen zie je 091 en 092, dit zijn de oostwaarden (Engels: Eastings). Ze lopen van links naar rechts in waarde omhoog. Bij de horizontale lijnen zie je 445 en 446 staan, dit zijn de noordwaarden (Engels : Northings). Deze lopen van beneden naar boven in waarde op. Merk op dat de volgorde waarin je kaart afleest is: oostwaarde, noordwaarde.

Je positieaanduiding op de kaart wordt in meters uitgedrukt. Om van de kilometerwaardes meterwaardes te maken vermenigvuldig je het kilometergetal met 1000, dus het kruispunt 092-445 heeft - uitgedrukt in meters de positie 092000 E en 445000 N.
Ieder streepje op de gridlezer is 10 meter in de werkelijkheid. Het getal van de gridlezer vermenigvuldig je daarom met 10. Dit getal tel je op bij kilometer aanduidingen. Het punt waar we naartoe gaan ligt op ongeveer 8 streepjes links van de lijn 092, dus je telt 80 op bij 0920000. Zo kom je op 092080 E. Hetzelfde doe je met de noordwaarde: 20 streepjes boven de lijn 445000, dus 4452000 N.

Het is geen probleem als je bij het aflezen van de gridlezer niet precies op deze getallen uitkomt. Het laatste cijfer van de coordinaten kun je alleen maar schatten, het valt tussen twee streepjes van je gridlezer in. Mocht je bij het aflezen van de gridlezer op een getal komen dat enkele meters hoger of lager uitkomt dan zul je beslist ook op de gezochte plek arriveren.


De volgende stappen zijn:

1. Het instellen van de juiste kaartdatum op je GPS
2. Het (handmatig of met Ozi) invoeren van het waypoint met de zojuist afgelezen coordinaten

Kaartdatum instellen
De meeste GPS-en hebben tegenwoordig wel de kaartdatum "Dutch" voorgeprogrammeerd aan boord. "Dutch" is de Amerikaanse aanduiding voor de kaartdatum Bessel 1841 die gebruikt is bij het maken van de kaarten van de topografische dienst. Als je nog nooit eerder de kaartdatum van je GPS hebt veranderd zal deze waarschijnlijk nog op WGS84 zijn ingesteld. Zoek in de handleiding op hoe je die kaartdatum (Engels: map datum) kunt veranderen naar "Dutch" en voer die handeling uit. Bij de Garmin Extrex Summit ga je achtereenvolgens naar menu, instellingen, eenheden, kaartdatum en uit de pulldownlijst kies je "Dutch". Mocht je een GPS hebben die niet beschikt over "Dutch" als kaartdatum, maar wel Bessel 1841 dan kies je daarvoor.

Het is ook mogelijk dat de kaartdatum "Dutch" of een andere aanduiding die daarop lijkt niet te vinden is in het lijstje van voorgeprogrammmeerde kaartdatums in je GPS. Dan wordt het wat lastiger, maar het is geen onoverkomelijk probleem. Voor dat geval hebben alle GPS-en de mogelijkheid een "user map datum" in te voeren, een door jezelf te definieren kaartdatum dus. Zoek in de handleiding van je GPS op hoe je de kaartdatum "user" kunt instellen. Waarschijnlijk staat er in het lijstje van voorgeprogrammeerde kaartdatums wel ergens de term "user". Kies voor deze kaartdatum. Als het goed is krijg je nu een invulscherm te zien waarin je getallen voor Dx, Dy, Dz, Da en Df kunt invoeren. Voer achtereenvolgens de parameters in voor de kaartdatum Bessel 1841, te weten:




Let op dat je GPS staat ingesteld op "metrisch" (afstanden in meters) anders worden de de zojuist ingevoerde waardes mogelijk als "feet" geinterpreteerd! Mocht je GPS vragen deze userdatum een naam te geven, kies dan voor "Bessel".


Positieweergave instellen

De meeste GPS-en hebben tegenwoordig de positieweergave "Dutch grid" voorgeprogrammeerd aan boord. In plaats van positieweergave wordt ook wel de term positieformaat gebruikt. "Dutch grid " is de Amerikaanse aanduiding voor het systeem Rijksdriehoekscoordinaten dat gebruikt wordt door de topografische dienst bij het maken van de kaarten. Ook de term "Ned.RD grid" komt voor. Als je nog nooit eerder de positieweergave van je GPS hebt veranderd zal deze waarschijnlijk nog op UTM zijn ingesteld. Zoek in de handleiding op hoe je de positieweergave (Engels: position format) kunt veranderen naar "Dutch grid" (of "Ned. RD grid") en voer die handeling uit. Bij de Garmin Extrex Summit ga je achtereenvolgens naar menu, instellingen, eenheden, positieformat en uit de pulldownlijst kies je "Ned. RD Grid".

Het is ook mogelijk dat het positieformaat "Dutch grid " of een andere aanduiding die daarop lijkt niet te vinden is in het lijstje van voorgeprogrammmeerde positieformats in je GPS. Dat is dan weer lastig, maar niet onoverkomelijk. Voor dat geval hebben alle GPS-en de mogelijkheid een "gebruiker grid" (Engels: "user grid") in te voeren. Zoek in de handleiding van je GPS op hoe je het positie formaat "gebruiker grid" kunt instellen. Waarschijnlijk staat er in het lijstje van voorgeprogrammeerde positie formats wel ergens de term "gebruiker". Kies voor deze weergave. Als het goed is krijg je dan een invulscherm te zien waarin je getallen kunt invullen voor de "centrale meridiaan (of lengtegraad), voor de schaal, valse oostwaarde (Engels: False Easting) en een valse noordwaarde (Engels: false northing).

Vul achtereenvolgens in:




Sla de gridgegevens op en geef het grid een naam, bijvoorbeeld RD.


Waypoint invoeren

Heb je nog geen ervaring met het werken met Oziexplorer of met het overzetten van waypoints van je PC naar je GPS met behulp van een ander programma, verricht deze handeling dan met de hand. Zoek in de handleiding van je GPS op hoe je een waypoint moet invoeren en voer achtereenvolgens de twee coordinaten in van het punt waarheen je gaat navigeren: 092 080 E en 445 200 N.

Let goed op dat je niet per ongeluk de Easting en Northing verwisselt.

In de Garmin ga je achtereenvolgens naar MARKEER, in het scherm "markeer waypoint" klik je op de RD coordinaten van het waypoint, en in het volgende scherm "wijzig positie" vul je de coordinaten in. Sla het waypoint op en geef het eventueel een naam, bijvoorbeeld BERKEL. Geef je het waypoint geen naam, onthoud dan het nummer ervan.



Navigeren
De voorgaande handelingen kon je allemaal nog thuis uitvoeren, maar nu wordt het tijd om de deur uit te gaan. Vergeet tijdens het uitvoeren van de volgende handelingen vooral niet op het verkeer te letten. Als je met de auto gaat: zet 'm op tijd aan de kant!

Ga naar Berkel en Rodenrijs. Als je denkt dat je in de buurt bent van het waypoint BERKEL, zet je GPS aan. Vraag de GPS je naar het betreffende punt te leiden. In de Garmin doe je dat als volgt: ga vanuit het hoofdmenu naar "waypoints", in het lijstje waypoints ga je naar "BERKEL" (of het waypointnummer dat je onthouden hebt), klik erop, beweeg de cursor naar "GA NAAR" en klik daarop. De kompasroos met pijl veschijnt. Loop in de richting die de pijl aangeeft. Voor andere GPS-en: zoek in de handleiding hoe je GPS je naar een waypoint kan leiden en volg de instructies.


Ben je op het waypoint aangekomen (gefeliciteerd!) dan is het tijd voor de volgende oefening.

Sta je op de plek op de kaart waar je naartoe wilde gaan, leg dan het waypoint vast in je GPS. Met de Garmin gaat dat als volgt: ga naar "menu", ga in het menu naar "markeer". Je ziet nu onderin het display de RD-coordinaten van de plek waar je nu staat.

Deze zouden bijvoorbeeld kunnen zijn: 092 082 E en 445 213 N. De GPS is nauwkeuriger dan je met de gridlezer kunt aflezen, dus het laatste getal zal waarschijnlijk geen nul zijn. Bij de aflezing met de gridlezer kun je het laatste getal op zijn best schatten, maar waarschijnlijker is dat je het op een tiental zult afronden.


Probeer met deze coordinaten nu je positie op de kaart aan te wijzen. Dat zou niet moeilijk moeten zijn, want je weet al waar je bent, maar probeer voor jezelf eens de getallen die je afleest van je GPS om te zetten naar een plek op de kaart.


Tenslotte nog een leuk experiment. Blijf op je plek staan en stel je GPS in op kaartdatum WGS84. Lees weer je coordinaten af. Je krijgt nu een verkeerde positie aanduiding van je GPS , want deze staat niet meer ingesteld op de juiste kaartdatum. Je krijgt een positie opgegeven die op de kaart op circa 120 meter Zuid-Zuid-West van je ligt, net buiten het kaartje op deze pagina.